O sercu mówi się wiele – od dawna jako o symbolu miłości i dobroci, ostatnio też dużo uwagi poświęca się zdrowiu serca. Na świecie obserwuje się wzrost zachorowalności na choroby serca (choroba wieńcowa, zawał serca), co związane jest w dużej mierze z niewłaściwym postępowaniem zdrowotnym. Serce ma swoich „wrogów”, których można z powodzeniem unikać – jest niestety odwrotnie – ludzie często narażają swoje serca na kontakt ze szkodliwymi czynnikami. Zdrowe serce to dłuższe życie, warto więc wiedzieć, jak o nie dbać i czego należy się wystrzegać.

» Co szkodzi sercu?
Głównymi wrogami serca są podwyższone stężenie cholesterolu we krwi, nadciśnienie tętnicze, otyłość, dieta obfitująca w tłuszcze nasycone, palenie tytoniu oraz mała aktywność fizyczna. Najlepiej by nie mieć z tymi tzw. czynnikami ryzyka chorób serca nigdy do czynienia – a więc nie palić, uprawiać sport, nie dopuścić do nadwagi itp – wtedy serce jest względnie bezpieczne. Czasem jednak niekorzystna sytuacja już zaistniała (np. nałóg palenia tytoniu), a czasem – co gorsze - ci „wrogowie serca” działają w sojuszu (np. palenie tytoniu, otyłość, nadciśnienie tętnicze i brak aktywności fizycznej u jednej osoby) i trzeba zwalczać wiele czynników jednocześnie.

Oprócz tych czynników ryzyka chorób serca, które można zwalczać, jest też kilka takich, na które niestety nie można wpływać. Są to tak zwane niemodyfikowalne czynniki ryzyka: wiek, płeć męska, predyspozycja rodzinna.

» Nadciśnienie tętnicze – ukryte niebezpieczeństwo.
Nadciśnienie tętnicze to nic innego jak utrwalone, czyli wykazane w kilku pomiarach podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi powyżej normy (wynik wyższy niż 140/90 mm Hg). Nadciśnienie tętnicze jest chorobą bardzo rozpowszechnioną, to jedna z plag współczesnej cywilizacji. Najczęściej ujawnia się po czterdziestym roku życia. Objawami podwyższonego ciśnienia tętniczego mogą być bóle głowy, zwłaszcza poranne, uczucie niepokoju, zaczerwienienie twarzy, czy szum w uszach. Choroba przebiega jednak często bez żadnych objawów klinicznych, ludzie nie wiedzą nawet o tym, że ten problem ich dotyczy. Podwyższone ciśnienie tętnicze stwierdzane jest często przypadkowo, podczas rutynowych pomiarów w gabinecie lekarskim. Nadciśnienie tętnicze zazwyczaj „nie boli”, nie przeszkadza w codziennym życiu, a jednak jest bardzo niebezpieczne.

Zwiększone ciśnienie tętnicze w naczyniach to zwiększona, nadmierna siła działająca na ściany małych i dużych tętnic. Im dłużej trwa nadciśnienie tym poważniejsze zmiany. Zmiany naczyniowe charakterystyczne dla nadciśnienia tętniczego prowadzą do powikłań narządowych, które stanowią główny problem tej choroby, a także główną przyczynę zgonów. Narażone są zwłaszcza serce, mózg (udary mózgu), nerki, oczy (siatkówka) i duże naczynia.

W przebiegu nieleczonego lub leczonego nieskutecznie nadciśnienia dochodzi do przerostu lewej komory i jej niewydolności. Nadciśnienie tętnicze sprzyja przyspieszonemu rozwojowi choroby niedokrwiennej serca, jest ono jednym z głównych czynników ryzyka zawału serca. Nadciśnienie tętnicze jest przyczyną poważnych arytmii serca.

Głównymi czynnikami ryzyka podwyższonego ciśnienia tętniczego są wiek powyżej 60 lat (szacuje się, że po 65 roku życia nadciśnienie występuje w Polsce u ok. 50% osób), płeć męska, obciążenie rodzinne, cukrzyca typu 2 i palenie papierosów. Nadciśnieniu tętniczemu sprzyja też nadużywanie alkoholu i niewielka aktywność fizyczna, dieta zawierająca dużo soli, a mniej potasu, otyłość. Ponadto stres, związany z codziennym życiem, jest również czynnikiem sprzyjającym wzrostom ciśnienia.

Jak zapobiegać nadciśnieniu tętniczemu i jego powikłaniom (w tym chorobom serca)? By zredukować ryzyko zachorowania, należy zaprzestać palenia tytoniu oraz używania alkoholu, uregulować masę ciała, dobrze leczyć cukrzycę, przestrzegać diety i być aktywnym fizycznie. Całkowicie należy odstawić sól. Leczenie niefarmakologiczne może okazać się skuteczne i nie będzie wówczas potrzeby wdrażania leków. Jednak częstsze są sytuacje, gdy niezbędne jest włączenie terapii farmakologicznej. Proces leczenia w każdym etapie nadzoruje lekarz i to on decyduje o rodzaju terapii. Należy pamiętać o tym, że zażywanie leków przeciwnadciśnieniowych nie zwalnia z obowiązku stosowania się do zasad terapii niefarmakologicznej.

Istnieje kilka grup leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia. W zależności od tego jak ciśnienie jest wysokie oraz w zależności od obecności innych chorób, wskazań i przeciwwskazań lekarz dokonuje wyboru leku i dawki, bądź też stosuje kilka leków. Najważniejsze grupy leków to inhibitory enzymu konwertującego, blokery kanału wapniowego, beta blokery, leki moczopędne, alfa blokery. Lecząc nadciśnienie tętnicze krwi chroni się serce i inne narządy przed uszkodzeniem.